Para Politikasında Ortodoks Yaklaşımdan Sapılması (Düşük Faiz Teorisi)
Türkiye’nin son yıllarda yaşadığı ekonomik kırılganlıkların, yüksek enflasyonun ve şirket iflaslarının arkasında yalnızca küresel gelişmeler değil, yönetimsel ve yapısal tercihler de önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye ekonomisinin potansiyelini tam olarak ortaya koymasını engelleyen temel yönetimsel yanlışlar şu başlıklar altında özetlenebilir:
Araştırma: Özgür Mutlu
1. Para Politikasında Ortodoks Yaklaşımdan Sapılması (Düşük Faiz Teorisi)
Yakın geçmişin en çok tartışılan yönetimsel kararlarından biri, "faiz sebep, enflasyon sonuçtur" teorisine dayanarak enflasyon yükselirken Merkez Bankası faizlerinin hızla düşürülmesi oldu.
Sonucu: Geleneksel ekonomi biliminin aksine atılan bu adımlar, Türk Lirası’nda tarihi değer kayıplarına yol açtı, enflasyonu kontrolden çıkardı ve yabancı sermayenin ülkeden kaçışını hızlandırdı. Sonradan rasyonel politikalara (yüksek faiz ve sıkılaşma) dönülmüş olsa da, o dönemde bozulan fiyatlama davranışlarının ve yükselen maliyetlerin faturası halen ödenmektedir.
2. Liyakat Eksikliği ve Kurumsal Bağımsızlığın Zayıflaması
Ekonominin direksiyonundaki kurumların (Merkez Bankası, TÜİK, BDDK gibi) karar alma mekanizmalarında kurumsal bağımsızlığın azalması ve sık görev değişimleri yaşanması, piyasalardaki en önemli itici güç olan "güven" ve "öngörülebilirlik" unsurlarını zedeledi.
Sonucu: Kısa süre içinde çok sayıda Merkez Bankası başkanının değişmesi, ekonomi politikalarında süreklilik algısını yıktı. Kurumlara ve açıklanan verilere (özellikle enflasyon verilerine) duyulan güven azalınca, hem yerli yatırımcı dövize/altına sığındı hem de uluslararası doğrudan sermaye yatırımları geriledi.
3. Üretim Modeli Yerine İnşaat ve Tüketime Dayalı Büyüme Tercihi
Uzun yıllar boyunca ekonomik büyümenin motoru olarak yüksek teknoloji, sanayi ve katma değerli ihracat yerine; inşaat, gayrimenkul ve iç tüketime dayalı bir model teşvik edildi.
Sonucu: İnşaat sektörü kısa vadede istihdam ve canlılık yaratsa da, sürdürülebilir döviz geliri üretmeyen bir alandır. Kaynakların fabrikalar, Ar-Ge merkezleri ve teknoloji yerine betona aktarılması, ülkenin dışa bağımlılığını (cari açığı) kronikleştirdi.
4. Rezerv Yönetimi ve Müdahaleci Politikalar
Döviz kurundaki yükselişi durdurmak amacıyla, Merkez Bankası rezervlerinin şeffaf olmayan yöntemlerle piyasaya satılması ve ardından devreye alınan Kur Korumalı Mevduat (KKM) gibi geçici çözümler, yönetimsel birer risk yönetimi hatası olarak değerlendirilmektedir.
Sonucu: KKM sistemi, bütçe ve Merkez Bankası üzerinde devasa bir mali yük yaratarak kamunun kaynaklarını eritti. Rezervlerin arka kapı yöntemleriyle harcanması ise ülkenin dış şoklara karşı savunma kalkanını zayıflattı ve CDS (ülke risk primi) puanını yükselterek borçlanma maliyetlerimizi artırdı.
5. Tarım ve Hayvancılık Politikalarındaki Stratejik Hatalar
Türkiye gibi tarım potansiyeli çok yüksek bir ülkede, üretici maliyetlerinin (gübre, mazot, yem) düşürülememesi, tarım arazilerinin imara açılması ve ithalata dayalı kısa vadeli çözümler seçilmesi yapısal bir yönetim hatasıdır.
Sonucu: Türkiye, kendi kendine yetebilen bir ülke konumundan, temel gıda maddelerini bile ithal eden bir ülkeye dönüştü. Bu durum, dünyada gıda fiyatları düşerken Türkiye’de "gıda enflasyonu"nun kalıcı olarak yüksek seyretmesine neden oldu.
6. Hukukun Üstünlüğü ve Mülkiyet Hakkı Algısındaki Bozulma
Ekonomi ve hukuk birbirine kopmaz bağlarla bağlıdır. Yabancı ve yerli büyük sermayenin bir ülkeye uzun vadeli yatırım yapması için en önemli şart, hukuki öngörülebilirlik ve mülkiyet hakkının mutlak güvence altında olmasıdır.
Sonucu: Hukuk sistemindeki aksamalar, uluslararası endekslerdeki gerilemeler ve ani çıkan kararnameler, "oyunun kurallarının her an değişebileceği" algısını yarattı. Bu da nitelikli sıcak paranın ve doğrudan yatırımların (fabrika yatırımları vb.) Türkiye yerine alternatif ülkelere kaymasına yol açtı.
Özetle; Türkiye’nin ekonomik potansiyeli, genç nüfusu ve üretim kasları ne kadar güçlü olursa olsun; kurallara dayalı yönetim (kural bazlı ekonomi), kurumsal bağımsızlık ve liyakat ilkelerinden uzaklaşıldığında, elde edilen büyüme maalesef yüksek enflasyon ve gelir adaletsizliği olarak topluma geri dönmektedir.
